جنگ ۱۲ روزه، صرفاً یک درگیری نظامی کوتاهمدت نبود؛ بلکه نمایشی فشرده از ماهیت جنگهای نوین بود؛ جنگهایی که همزمان در میدان نظامی، رسانهای و ذهن مخاطب جریان دارند. این جنگ بار دیگر نشان داد که در جهان امروز، واقعیت بدون روایت، بهسرعت در هیاهوی رسانهای گم میشود. اگر ما روایت نکنیم، دیگران روایت خواهند کرد؛ روایتی که الزاماً نه منصفانه است و نه مبتنی بر حقیقت.
در همان ساعات ابتدایی آغاز درگیری، ماشین رسانهای رژیم صهیونیستی و متحدانش با تمام ظرفیت وارد عمل شد. تیترسازیهای جهتدار، تصاویر گزینشی، و تحلیلهای از پیشطراحیشده، تلاش داشتند صحنه نبرد را وارونه نمایش دهند. متجاوز در قامت قربانی ظاهر شد و مقاومت، عامل بحران معرفی گردید. در این میان، بسیاری از واقعیتهای میدانی، از جمله ناکامیهای راهبردی دشمن و آثار بازدارنده مقاومت، یا سانسور شد یا در حاشیه قرار گرفت. بر همین مبنا قرارگاه رسانه ای جنگ به سرعت تشکیل و خط مشی و نوع روایت با توجه به مطالب گفته شده مشخص گردید. مخاطب شناسی و اینکه این تولیدات برای چه کسانی قرار است روایت کند از دیگر برنامه های قرارگاه رسانه بود. با دعوت از کارشناسان و اهالی فرهنگ و رسانه تیم های رصد محتوا و تولید محتوا شکل گرفت. رصد اخبار رسمی و غیر رسمی، از مرجع داخلی و خارجی و استخراج سوژه های مورد نظر توسط تیم رصد انجام گرفته و در اختیار تیم تولید محتوا قرار داده می شد تا با توجه به سوژه مورد نظر نوع روایت مشخص و تولید می شد. در آغازین روزها با توجه به خط رسانه های معاند که به شدت در حال ایجاد یاس و ناامیدی بودند کمیت آثار در قالب هیجانی و انگیزشی مدنظر قرارگرفت ولی به مرور و با واضح شدن ابعاد مختلف جنگ، کیفیت آثار تولیدی در قالب تبیینی در پاسخ به شبهات و دروغ پردازی های مطرح شده توسط رسانه های خارجی افزایش یافت.
این تجربه نشان داد در صورت سازماندهی منظم نیروها و مشخص شدن خط روایت اصلی و از همه مهمتر مخاطب شناسی می تواند تا حدودی قواعد بازی را به نفع جبهه مقاومت تغییر دهد. البته ضعف های هم بود از جمله بسندهکردن به واکنشهای پراکنده و مقطعی. جنگ ۱۲ روزه نشان داد که رسانه نمیتواند صرفاً منتظر بماند تا روایت دشمن شکل بگیرد و سپس به تکذیب یا اصلاح آن بپردازد. در نبرد روایتها، ابتکار عمل یک اصل حیاتی است. روایتگری پیشدستانه یعنی تعریف چارچوب ذهنی مخاطب پیش از آنکه دیگران آن را شکل دهند.واقعیت آن است که جنگ ۱۲ روزه به پایان رسیده، اما نبرد روایتها همچنان ادامه دارد؛ نبردی خاموش اما تعیینکننده. امروز پرسش اصلی این است که آیا رسانههای ما برای ثبت و تثبیت حقیقت، برنامه و اراده لازم را دارند یا همچنان به واکنشهای دیرهنگام بسنده خواهند کرد؟ تجربههای گذشته نشان داده است که پیروزی نظامی بدون تثبیت رسانهای، پیروزی ناتمام است.
تولیدات رسانهای درباره جنگ ۱۲ روزه باید مستمر، حرفهای و هدفمند باشد. این جنگ تنها مجموعهای از اخبار فوری نیست، بلکه واجد لایههای عمیق انسانی، سیاسی و راهبردی است. از رشادت و غیرت نظامیان و ایستادگی مردم گرفته تا محاسبات غلط دشمن و پیامدهای منطقهای این درگیری، همگی ظرفیتهایی هستند که میتوانند به محتوای اثرگذار رسانهای تبدیل شوند.
در این مسیر، تنوع قالب اهمیت ویژهای دارد. گزارش، تحلیل، مستند کوتاه، روایت تصویری، اینفوگرافیک، موشن گرافی، استوری موشن، و محتوای مناسب شبکههای اجتماعی، هرکدام بخشی از پازل روایت را تکمیل میکنند. مخاطب امروز با یک متن خبری قانع نمیشود؛ او به تصویر روشن، تحلیل قابل فهم و روایت قابل اعتماد نیاز دارد.
از سوی دیگر، جنگ ۱۲ روزه فرصتی مهم برای تقویت انسجام اجتماعی و سرمایه روانی جامعه است. بازنمایی هوشمندانه این رخداد میتواند حس اقتدار، اعتماد و امید را تقویت کند و بهویژه نسل جوان را با واقعیت جنگهای ترکیبی ـ که آمیزهای از قدرت سخت و جنگ شناختی است ـ آشنا سازد. رسانه در این میان نقش آموزشی و هویتی دارد؛ نقشی که بیتوجهی به آن، پیامدهای بلندمدت به همراه خواهد داشت.
جنگ ۱۲ روزه یک هشدار جدی بود؛ هشداری برای بازتعریف جایگاه رسانه بهعنوان یک جبهه تاثیرگذار. جبههای که به اندازه میدان نبرد، نیازمند راهبرد، سرمایهگذاری و نیروی حرفهای است. در نهایت، این روایتها هستند که آینده ادراک عمومی را میسازند؛ و در این میدان، تأخیر، خود نوعی شکست است.
چگونگی انتشار آثار تولیدی نیز از دیگر چالش ها به شمار می رود. آیا می توان به درستی و با دقت ضریب نفوذ تولیدات را در کف جامعه سنجید؟ آیا سنجهای وجود دارد که بشود با آن متر و معیار اندازه گیری را مشخص کرد؟ چند درصد از جامعه مخاطب توانستند روایت های مورد نظر را مشاهده کنند؟ کدام سکو و پلتفرم بهترین نتیجه را در بین اقشار مختلف جامعه در پی دارد؟ قطعا پاسخ به این سوالات می تواند در آینده و در مواجهات بعدی قدرت و نقش رسانه را بیش از بیش تقویت کند.
سیدحامد اسحاقی – دبیر قرارگاه رسانهای جنگ 12 روزه
